Өндөр гүйцэтгэл гэдэг нь ганц нэг ур чадварыг төгс эзэмшихийн нэр биш юм. Энэ бол нэгэн зэрэг өрнөдөг гурван харилцааны нийлбэр юм. Өөртэйгөө тогтоосон харилцаа, бусадтай харилцах арга барил, бодит байдлыг хэрхэн ойлгож шийдвэр гаргадаг байдал.
Эдгээрийн аль нэг нь орхигдвол нөгөө хоёр нь нөхөж чаддаггүй. Өөртөө итгэдэг ч мөнгөө удирдаж чаддаггүй хүн эрсдэлд орно. Ухаалаг, чадвартай ч бусдыг хөгжүүлж чаддаггүй удирдагч багаа алдана. Харин хиймэл оюуны эрин үед зөвхөн оюун ухаан хангалтгүй болжээ. Шүүн тунгаах чадвар, зан чанар, суралцах чадамж л жинхэнэ давуу тал болно.
Доорх зургаан ур чадвар нь эдгээр гурван харилцааг бэхжүүлнэ. Харин долоо дахь нь бүхнийг нэгтгэх мета ур чадвар юм.
1. Өөртөө итгэхээс илүү өөртөө итгэл хүлээлгэж сур
Бид итгэлтэй хүмүүсийг биширч, тэдэн шиг болохыг хичээдэг. Гэхдээ өөртөө итгэх итгэлийг амжилтын дараа гарч ирдэг зүйл гэж бодох нь эндүүрэл.
Серена Уильямс 23 удаа “Их дуулга” тэмцээнд түрүүлж, олон арван жил спортынхоо оргилд байсан ч өөртөө эргэлзэх үе байдгаа нээлттэй хэлдэг. Пол Маккартни ч гэсэн амжилт, нэр хүндээс үл хамааран хүн бүрт өөртөө итгэлгүй мэдрэмж байдаг гэж ярьсан.
Тэгэхээр бат бөх итгэл хаанаас гардаг вэ? Үр дүнгээс бус, өөртөө хуримтлуулсан нотолгооноос гардаг.
Айдсаа бага багаар даван туулах нь өөртөө итгэх итгэлийг тэлдэг
Стэнфордын сэтгэл судлаач Альберт Бандура могойноос туйлын их айдаг хүмүүстэй ажиллажээ. Эхлээд тэд аюулгүй зайнаас өөр хүн могой барьж байгааг харсан. Дараа нь могойд нэг алхам ойртсон. Бээлийтэйгээр хүрсэн. Эцэст нь бээлийгүй хүрч, хэдхэн цагийн дараа өмнө нь айдсаасаа болж шаналж байсан хүмүүс могойг өвөр дээрээ тавин тайван сууж чаддаг болсон.
Хамгийн сонирхолтой нь, тэр итгэл зөвхөн могойтой холбоотой үлдээгүй. Нэг айдсаа давсан хүмүүс бусад нөхцөлд ч илүү зоригтой болсон. Тэд хэцүү ярианд оролцохоос бага санаа зовж, өмнө нь хойшлуулдаг байсан үйлдлээ хийж эхэлжээ.
Хэцүү зүйлийг хийж, давж гарсан бүрд тархи үүнийг “Би чадсан” гэсэн нотолгоо болгон хадгалдаг. Энэ бол түр зуурын хөөрөл биш, өөртөө итгэл хүлээлгэх чадвар юм.
Өөртөө итгэх итгэл нь “Би сайн үр дүнд хүрнэ” гэсэн мэдрэмж байж болно. Үр дүн муудахад энэ мэдрэмж савлана. Харин өөртөө итгэл хүлээлгэх нь “Одоо бүх хариултыг мэдэхгүй байж болно, гэхдээ би учрыг нь олж чадна” гэсэн байр суурь юм. Энэ нь илүү гүн, илүү тогтвортой.
Өөртөө итгэх итгэлийн нотолгооны пирамид
Өөртөө итгэл хүлээлгэх чадварыг дараах гурван төрлийн нотолгоогоор бий болгоно.
Үйлдлийн нотолгоо: Удаан хугацаанд зайлсхийсэн жижиг боловч хэцүү нэг зүйлийг хий.
Тууштай байдлын нотолгоо: Өөртөө жижиг амлалт өгөөд, өдөр бүр заавал биелүүл.
Сэргэн босохын нотолгоо: Бүтэлгүйтэл, татгалзал, ичгэвтэр мөчийн дараа эргэн ирж чад.
Өөртөө итгэл хүлээлгэх чадвар жинхэнэ утгаараа бүтэлгүйтэж, түүнээсээ эргэн босох үед л бэхжинэ.
2. Бүтэлгүйт, гэхдээ өөрийгөө бүтэлгүй хүн гэж бүү тодорхойл
Бүтэлгүйтэл сайн багш байж болно. Гэхдээ эхлээд ихэвчлэн хүчтэй цохилт өгдөг.
Ажлын амьдралд ажлаас халагдах, орлогогүй болох, удаан хугацаанд дараагийн боломжоо хайх үе тохиолдож болно. Ийм мөчид хүний хамгийн том айдас зөвхөн ажилгүй болох биш байдаг. Гэр бүл нь юу гэж бодох бол, бусад хүмүүс хэрхэн хүлээж авах бол, хамгийн гол нь өөрөө өөрийгөө юу гэж дүгнэх бол гэдэг асуулт илүү хүнд тусдаг.
Бүтэлгүйтлийн нөлөө удаан үргэлжилдэг. Тэр хүнийг жижигрүүлж, ганцаардуулж мэднэ. Гэвч тухайн үед үл үзэгдэж байсан дараагийн алхам нь хожим карьерын хамгийн чухал гүүр болох нь бий.
Бүтэлгүйтлийн дараах сэтгэлгээний гурван урхи
Сэтгэл судлаач Мартин Селигманы тайлбарласнаар бид бүтэлгүйтлийг ихэвчлэн дараах гурван хэлбэрээр тайлбарладаг.
Хувь хүний асуудал мэт хүлээж авах: “Энэ нь надад ямар нэгэн ноцтой дутагдал байгааг баталлаа.”
Байнгын зүйл мэт үзэх: “Энэ хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй. Би ингээд дууслаа.”
Амьдралын бүх талбарт тархаах: “Энд алдсан учраас хаа сайгүй алдана.”
Эдгээр бодол бодит үнэн биш. Бүтэлгүйтлийн дараа дотоод дуу хоолой бодит байдлыг хэтрүүлж, ирээдүйг бүхэлд нь харлуулдаг.
Бүтэлгүйтэлтэй зөв харилцах гурван арга
Ашигтай алдаанаас бүү зугт. Болчимгүй алдаа гаргах хэрэггүй. Харин эргээд суралцах, сайжрах мэдээлэл өгдөг алдааг хүлээн зөвшөөр. Татгалзлын хувь хэт бага байвал та хангалттай олон удаа оролдож чадахгүй байж мэднэ.
Багцын сэтгэлгээг ашигла. Венчур хөрөнгө оруулагчид бүх хөрөнгө оруулалт нь амжилттай болно гэж хэзээ ч найддаггүй. Тиймээс эрсдэлээ хуваарилдаг. Амьдрал, карьер, төсөл дээр ч эрсдэлийг хэмжиж, хязгаарлаж, олон хувилбарт хуваарил. Ингэвэл нэг алдаа таныг тоглоомоос гаргахгүй.
Амьдралын бодит хэмжээсийг сана. Бидний амьдралын төгсгөл хүн бүрт адилхан. Энэ бодол айдас төрүүлэхээс илүүтэй өнгөц амжилт, түр зуурын ялагдлаас давсан чухал зүйлдээ төвлөрөхөд тусалдаг.
Эд Ширан хөгжмийн компаниудад удаа дараа татгалзагдаж, тайзан дээр шуугиулж байсан ч дараагийн хотод очоод дахин тоглодог байжээ. Тэр татгалзал бүрийг мэдээлэл болгон ашиглаж, тоглолтоо сайжруулсан. Өнөөдөр тэр цэнгэлдэх хүрээлэнг дүүргэж, дэлхийн хэмжээний уран бүтээлчидтэй хамтарч дуулдаг.
Байнга алдаж болно. Харин алдаа таны хэн болохыг тодорхойлох ёсгүй.
3. Борлуулалт бол арга мэх биш, итгэл төрүүлэх чадвар
Амьдралын олон чухал мөч борлуулалттай холбоотой. Ажлын ярилцлагад орохдоо өөрийгөө танилцуулна. Хөрөнгө босгохдоо санаагаа ойлгуулна. Багтайгаа шийдэл тохирохдоо нөлөөлнө. Гэр бүлдээ ч гэсэн өөрийн санааг хүлээн зөвшөөрүүлэх хэрэг гардаг.
Борлуулалт гэдэг нь зөвхөн бүтээгдэхүүн зарах тухай биш. Энэ бол нөлөөлөх урлаг юм.
Хамгийн түгээмэл ташаа ойлголт нь борлуулалтыг арга техник гэж харах явдал. Үнэндээ хамгийн сайн борлуулалт итгэлцлээс эхэлдэг. Сайн борлуулагчид олон жил өөрсдийгөө итгэж болох хүн болгон төлөвшүүлдэг. Дараа нь үнэхээр итгэдэг зүйлээ л үнэнээр нь хэлдэг.
Хүмүүс өөрт нь юм зарах гэж байгааг мэдрэхэд хамгаалалтаа босгодог. Учир нь тэд бүтээгдэхүүн худалдаж авахыг хүсдэггүй. Харин тэр бүтээгдэхүүнээр дамжуулан өөрийнхөө илүү сайн хувилбар руу ойртохыг хүсдэг.
Nike гутлын техникийн үзүүлэлтийг л ярьдаггүй. Apple гигабайтаа гол санаа болгодоггүй. Harley-Davidson, Patagonia ч бүтээгдэхүүнээсээ илүү тухайн бүтээгдэхүүн хүний амьдралд ямар мэдрэмж, ямар дүр төрх авчрахыг илэрхийлдэг.
CARE загвар: Нөлөөлөх дөрвөн чадвар
Сайн борлуулалт, сайн нөлөөлөлд CARE гэсэн дөрвөн тулгуур хэрэгтэй.
C буюу Curiosity, сониуч байдал: Нөгөө хүний үнэхээр хүсэж буй зүйлийг ойлго. Албан тушаал ахихыг хүсэж буй хүн зөвхөн шинэ нэршил хүсэж байгаа биш. Тэр хүлээн зөвшөөрөгдөх, санхүүгийн аюулгүй байдалтай болохыг хүсэж байж болно.
A буюу Alignment, нийцэл: Танд байгаа зүйл болон нөгөө хүний хүсэл хэрэгцээний хооронд утга учиртай холбоо үүсгэ. Үүнд өрөвдөн ойлгох чадвар шаардлагатай.
R буюу Reliability, найдвартай байдал: Үнэнээ хэл. Юунд итгэдгээ, яагаад итгэдгээ тайлбарла. Таны санал болгож буй зүйл юуг хийж чадахгүйг ч бас хэл. Итгэл олон жилд бий болдог ч хэдхэн секундэд нурж болно.
E буюу Emotion, сэтгэл хөдлөл: Хүнийг ирээдүйн өөрийнх нь дүр төрхийг мэдрэхэд тусал. Стив Жобс “Халаасанд багтах мянган дуу” гэж хэлэхдээ технологийн үзүүлэлт яриагүй. Баримт толгой дохуулахад хүргэдэг бол мэдрэмж хөдөлгөөнд оруулдаг.
4. Бусдыг хөгжүүлэх чадвар бол удирдлагын жинхэнэ хүч
Цахиурын хөндийн хамгийн нөлөө бүхий хүмүүсийн нэг Билл Кэмпбелл албан ёсны том эрх мэдэлтэй захирал байгаагүй. Тэр хөлбөмбөгийн дасгалжуулагчаар ажиллаж байсан ч 39 насандаа ажлаасаа халагджээ. Дараа нь Google, Apple, Amazon, Meta, Twitter, eBay, Yahoo, Intuit зэрэг компаниудын үүсгэн байгуулагч, удирдагчдын зөвлөх болсон.
Тэр программ хангамж бүтээж чаддаг хүн байгаагүй. Харин хүмүүсийг бүтээж, хөгжүүлж чаддаг байв.
Зарим удирдагч бизнесийг хурдан өсгөж, өндөр орлого авчирч чаддаг. Гэхдээ хүмүүсээ жижиг, үнэгүйдсэн мэт мэдрүүлдэг бол урт хугацаанд баг нь задарна. Удирдлагууд нэг нэгээрээ явж, компанийн үнэ цэнэ ч буурна. Сайн зорилго, сайн санхүүгийн үзүүлэлт хангалтгүй. Хүмүүс өөрсдийгөө үнэ цэнтэй гэж мэдрэх ёстой.
Сэтгэл зүйн аюулгүй байдал яагаад чухал вэ?
Google 180 багийг судалж, өндөр гүйцэтгэлтэй багуудын нийтлэг шинжийг тогтоохыг оролдсон. Хамгийн амжилттай багууд хамгийн өндөр IQ-тэй хүмүүсийн цуглуулга биш байв. Харин гишүүд нь санал бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж чаддаг, алдаа гаргахаас айдаггүй, аюулгүй мэдрэмжтэй багууд байсан.
Үүнийг сэтгэл зүйн аюулгүй байдал гэдэг. Энэ нь зүгээр л эелдэг байх тухай биш. Карьер, баг, байгууллагын үр дүнд шууд нөлөөлдөг чадвар юм.
Хүмүүст өгөх ёстой гурван зүйл
Анхаарал өг. Өнөө үед анхаарал бол хамгийн ховор нөөцийн нэг. Хүнтэй бүрэн төвлөрч, чин сэтгэлээсээ хэдхэн минут ярилцахад л тэр хүн өөрийгөө үнэхээр анзаарагдсан мэт мэдэрч чадна.
Гавьяаг нь үнэл. Бүх зүйл сайн болсон үед хэн бодит хувь нэмэр оруулсныг нэрлэ. Талархлаа ерөнхий бус, тодорхой илэрхийл. Түүний хүчин чармайлт, шүүлт, ур чадварын аль нь үнэ цэн бүтээснийг хэл.
Эзэн шиг нь ажиллах боломж олго. Хамтран хийсэн ажлаа багийн гишүүнээрээ танилцуулах боломж олго. Удирдагч бол багтаа үр дүнгээ өөрсдөө эзэмших эрх мэдлийг өг. Хүмүүсийг зүгээр нэг туслагч бус, ажлынхаа жинхэнэ эзэн мэт мэдрүүл.
Хүмүүс өсөх тусам та ч илүү хурдан өснө.
5. Санхүүгийн мэдлэг: Хуримтлал, инфляц, эрсдэлийг ойлго
Уоррен Баффетын хөрөнгийн 98 хувь нь 65 наснаас нь хойш бүрдсэн гэдэг баримт анхаарал татдаг. Тэр 65 настайдаа 3 тэрбум ам.долларын хөрөнгөтэй байсан бол өнөөдөр энэ тоо 160 тэрбумд хүрчээ. Түүний тайлбар энгийн: амьдрал нь нийлмэл хүүгийн үр дүн байсан.
Нийлмэл өсөлтийг хүний тархи зөнгөөрөө сайн ойлгодоггүй. Тийм учраас санхүүгийн суурь мэдлэгийг үл тоомсорлох нь амьдралын хамгийн үнэтэй алдаануудын нэг болдог.
2021 онд эдийн засагчид санхүүгийн ойлголтыг хэмжих ердөө гурван асуулт гаргасан.
Хэрэв танд 100 ам.доллар байгаад, жилд 2 хувийн хүү тооцогдвол таван жилийн дараа 102 ам.доллараас их үү, бага уу?
Хадгаламжийн хүү 1 хувь, инфляц 2 хувь байвал жилийн дараа мөнгөөрөө өмнөхөөсөө их үү, бага бараа авч чадах уу?
Нэг компанийн хувьцаа хамтын хөрөнгө оруулалтын сангаас илүү аюулгүй юу?
Эдгээр нь суурь асуултууд боловч 35-аас доош насны АНУ-ын насанд хүрэгчдийн 85 гаруй хувь нь дор хаяж нэгийг нь буруу хариулсан байна.
Мөнгөний тухай ойлгох гурван бодит үнэн
Мөнгө урт хугацаанд нийлмэл байдлаар өсдөг. Тэвчээр бол санхүүгийн давуу тал.
Инфляц мөнгөний худалдан авах чадварыг бууруулдаг. Инфляцаас давсан өгөөж бий болгохгүй бол хадгалсан мөнгөний бодит үнэ цэнэ аажмаар багасна.
Төрөлжүүлэлт төвлөрлөөс илүү хамгаалалт өгдөг. Бүх эрсдэлээ нэг хувьцаа, нэг төсөл, нэг орлогын эх үүсвэрт бүү төвлөрүүл.
Санхүүгийн мэдлэг гэдэг нь дан ганц баяжих арга биш. Энэ бол бодит байдлыг ойлгож, урт хугацаанд сонголтын эрх чөлөөгөө хадгалах чадвар юм.
6. Хиймэл оюуны эрин үед шүүн тунгаах ухаан, мэдрэмжээ хөгжүүл
Бид карьер, нэр хүнд, мөрөөдлөө оюун ухаан дээр тогтоодог байсан. Шилдэг сургуульд орох, нэр хүндтэй компанид ажиллах, мэдлэг хуримтлуулахыг хичээдэг. Харин хиймэл оюун ухаан оюун ухааны зарим ажлыг хямд, хүртээмжтэй болгож эхэллээ.
Машин таны өмнөөс маш олон мөр бичиж, санаа гаргаж, дүн шинжилгээ хийж чадна. Гэхдээ гол асуулт нь өөр: Тэр олон хувилбараас та алийг нь сонгох вэ?
Энд шүүн тунгаах чадвар, мэдрэмж хоёр хамгийн үнэ цэнтэй болно. Хиймэл оюун ухаанаас илүү бодох гэж оролдохын оронд, түүний гаргасан зүйлсийг илүү сайн шүүн тунгааж сурах хэрэгтэй.
Шүүн тунгаах чадваргүйгээр хиймэл оюун ухаан ашиглахын гурван эрсдэл
Итгэл төрүүлэхүйц боловч буруу хариулт: Хиймэл оюун ухаан алдаатай үедээ ч маш итгэлтэй, уран яруу сонсогдож чадна.
Дундаж руу татах хандлага: Тэр олон хүний дундаж санааг нэгтгэнэ. Иймээс ялгарал, өвөрмөц өнцөг аяндаа бий болохгүй.
Таны бодлыг хэт батлах хандлага: Хиймэл оюун ухаан таны таашаалд нийцэх гэж оролдож, таны таамгийг сөрөхөөс илүү батлах магадлалтай.
Эдгээр эрсдэлийн эсрэг хамгаалалт нь таны шүүн тунгаах ухаан юм. Баримтыг нягтлах, өөр өнцгөөс асуух, тааламжтай хариултыг шууд үнэн гэж хүлээж авахгүй байх нь зайлшгүй.
Зөн совиндоо хэзээ итгэх вэ?
Зөн совинд итгэх энгийн шалгуур бий. Шийдвэрийнхээ дараа хурдан бөгөөд үнэн зөв хариу холбоо авч чаддаг нөхцөлд зөн совин найдвартай болж хөгждөг.
Тухайлбал, гал сөнөөгч хүн галын нөхцөл байдлаас бодит цагийн хариу холбоо авдаг. Олон давталт, хурдан бөгөөд тодорхой хариу холбоо нь түүний хэрсүү дүгнэлт хийх чадварыг хурцалдаг.
Таны шийдвэр ч мөн адил. Та хэдий чинээ олон удаа бодит үр дүнг ажиглаж, алдаагаа засаж, дахин оролдоно, төдий чинээ бодитой дүгнэлт хийх чадвар тань сайжирна.
7. Бүхнийг зангидах ур чадвар: Суралцаж сурах
Эдгээр чадвар нэг удаа эзэмшээд орхидог зүйл биш. Тэднийг байнга арчилж, сэргээж, дадлагажуулах хэрэгтэй. Үгүй бол алгуурхан бүдгэрнэ.
Өөрчлөгдөж буй ертөнцөд бид олон удаа чиглэлээ өөрчлөх шаардлагатай болно. Өнөөдөр авирах гэж буй уулын хэлбэр маргааш өөр болж мэднэ. Газрын зураг судалж суух зуур ур чадваруудаа зэврүүлэх эрх бидэнд байхгүй.
Энэ нь дарамт биш, харин боломж юм. Дахин суралцагч болохдоо тодорхой баяр баясгалан бий. Аягаа хоосолж байж л шинэхэн зүйлээр дүүргэж чадна.
Шүүн тунгаах ухаан, өрөвдөн ойлгох чадвар, жинхэнэ зан чанарыг хэн ч танд шууд өгч чадахгүй. Багш, ном, гарын авлага чиглүүлж болно. Гэхдээ эдгээр чанарыг дотроосоо гаргаж ирэх ажлыг та өөрөө л хийнэ.
Чимээгүй болж, илүүдэл шуугианыг багасга. Тэгвэл танд аль хэдийн байдаг хамгийн чухал зүйлс аажмаар тодорч эхэлнэ.
Энэ нийтлэлийг Эдгээр 7 ур чадварыг эзэмшвэл мөнгөний төлөө санаа зовох тань багасна видеоноос санаа авч, хиймэл оюуны тусламжтайгаар бэлтгэв.