Бүтээлч үйлчилгээний салбарт ажилладаг хүн бүрт нэгэн ижил түүх байдаг. Ажил нь таалагдаагүй л гэнэ. Өөрийн хүнээрээ хийлгэчихсэн гэнэ. Төсөл цуцлагдсан гэнэ. Санхүүжилт нь бүтсэнгүй л гэнэ. Аль эсвэл бүр хангалттай төлчихсөн биз дээ гэнэ.
Эдгээр шалтаг бүрт нэг л хариулт байдаг. Хийлгэсэн бол төлбөрөө төл.
Энэ нь уур уцаар, бүдүүлэг үг хэллэгийн тухай яриа биш юм. Энэ бол өөрийн хөдөлмөрийг шударгаар үнэлүүлэх, бизнесээ хамгаалах, айдасгүйгээр мэргэжлийн хүн шиг ажиллах тухай яриа юм. Ялангуяа энэ нь дизайнер, хөгжүүлэгч, зөвлөх, контент бүтээгч, агентлаг, студи гээд үйлчилгээ зардаг хэн бүхэнд хамаатай.
Бүтээлч ажил хийдэг хүмүүсийн хамгийн түгээмэл алдаа нь өөрийн ур чадвараа бизнесээсээ салгаж ойлгодогт оршдог. Загвар гаргах, бичих, хөгжүүлэх, стратеги боловсруулах ажлаа л “жинхэнэ ажил” гэж үзээд, гэрээ, төлбөр, хамрах хүрээ, хариуцлага, цуцлалт зэрэг сэдвүүдээ хоёрдугаарт тавьчихдаг. Гэтэл үнэндээ тэр бүхэн бас л таны ажлын салшгүй хэсэг байдаг.
Хэрэв чи үйлчилгээ үзүүлж, түүнийхээ төлөө мөнгө авдаг л бол чи сонирхогч биш, чи бол бизнес эрхлэгч хүн.
Сайхан санаа хангалтгүй
Ихэнх харилцагчид анхнаасаа буруу санаалж ирдэггүй. Тэд үнэхээр ажлаа бүтээхийг хүсэж, төсөвөө төлөвлөж, зөв багийг хайж, өөдрөг бодолтойгоор хамтран ажиллаж эхэлдэг. Асуудал нь хүмүүс муудаа биш. Асуудал нь нөхцөл байдал өөрчлөгдсөнөөс үүсдэг.
Зах зээл огцом савлаж болно. Төслийг эхлүүлсэн менежер ажлаасаа гарч болно. Дотоод бүтэц өөрчлөгдөж болно. Санхүүжилт тасарч болно. Компанийн чиглэл өөрчлөгдөж болно. Хэн нэгэн дээд шатны хүн орж ирээд бүхнийг шинээр харж өөрчилж болно.
Ийм үед “бид чинь бие биедээ итгэж байсан шүү дээ” гэж хэлэх нь ямар ч тус болдоггүй. Тиймд сайн харилцаатай байсан ч, муудсан ч, хоёр талын үүрэг хариуцлага, нөхцөл, төлбөр, эрх шилжүүлэх журам, цуцлалтын үр дагавар зэргийгээ урьдчилан бичсэн байх ёстой болдог.
Тэдгээрийг бичсэн зүйл нь бол гэрээ.
Өрөвдүүлэх захидал биш, хөшүүрэг хэрэгтэй
Харилцагч төлбөрөө төлөхгүй байх үед хүмүүсийн хийдэг хамгийн буруу алхам бол өрөвдүүлэх оролдлого. “Би түрээсээ төлөх ёстой”, “манай баг хэцүү байдалд орлоо”, “энэ мөнгө надад маш хэрэгтэй байна” гэх маягийн сэтгэл хөдлөл дээр суурилсан хандлага эхний мөчид хүнлэг санагдаж болох ч бодит байдал дээр нэг л зүйлийг илэрхийлдэг.
Тэр нь, чамд хууль, гэрээ, бизнесийн албан байр суурь байхгүй байна гэдгээ чи өөрөө зарлаж байна гэсэн үг.
Сэтгэл хөдөлгөсөн захидал илгээх мөчид чи нөгөө талдаа “таныг шахах зүйл надад алга, тэгэхээр бид таны гэмших мэдрэмжид л найдаж байна” гэж хэлж байгаа хэрэг. Энэ бол хэлцэл биш. Энэ бол буулт.
Мэргэжлийн харилцаанд өрөвдүүлэх оролдлого ажилладаггүй. Харин чамд тодорхой нөхцөл, баталгаажсан эрх, хэрэгжих механизм хэрэгтэй.
Гэрээний гол зорилго юу вэ?
Гэрээ гэдэг бол нэг тал нь нөгөөгөө хуурах бичиг биш. Сайн гэрээний үндэс нь маш энгийн хоёр зүйлд байдаг.
Тодорхой бичсэн тодорхойлолт
Тодорхой бичсэн хүлээлт
Хэн юу хийх вэ, хэдийд хийх вэ, ямар зүйл хүлээлгэн өгөх вэ, яаж хүлээн авах вэ, хэдэн төгрөгөөр, ямар хуваариар төлөх вэ, ажил өөрчлөгдвөл яах вэ, төсөл зогсвол яах вэ, аль үед хамтын ажиллагаа дуусах вэ, хэн ямар эрсдэлийг үүрэх вэ гэдгийг ойлгомжтой болгохын тулд гэрээ байдаг.
Өөрөөр хэлбэл сайн гэрээ бол маргаан дэгдэхэд хэрэглэдэг зүйл биш. Харин маргаан дэгдэхээс өмнө асуудлыг шийддэг, зөрчлийг намжаадаг хэрэгсэл юм.
Гэрээгүйгээр ажлыг эхлэх нь өөрийгөө хамгаалалтгүй үлдээж байгаа хэрэг
Бүтээлч салбарынхны хийдэг хамгийн том алдааны нэг бол “яах вэ, дараа нь цаасны ажлаа янзалчихна” гэж бодоод ажлаа эхлүүлэх. Эхний уулзалт сайхан болсон, баг нь дажгүй санагдсан, төсөл сонирхолтой, эхлэх хугацаа тулчихсан, нөгөө тал яарч байгаа. Тэгээд л гэрээгүйгээр эхэлчихдэг.
Ингээд бүх хөшүүргээ алддаг.
Чи ажлаа эхлүүлсэн, цагаа зарцуулсан, бусад боломжоо хойшлуулсан, багийнхаа нөөцийг хуваарилсан, гэтэл гэрээгээ хийгээгүй бол дараа нь төлбөрийн нөхцлөө ярилцахад сул тал нь болно. Учир нь нөгөө тал чиний ажил хэдийнэ эхэлснийг мэдэж байгаа. Тэгэхээр дарамт нь чам дээр л ирнэ.
Эхлээд гэрээ, дараа нь ажил. Үүнийг хатуу зуршил болго.
Туршлага багатай байж болно. Гэсэн ч бизнесээс сурдаг
Олон студи, агентлаг, фрилансерүүд ур чадвартаа итгэлтэй ч бизнесийн талдаа туршлагагүйгээр хамтарч эхэлдэг. Тэр нь ичих зүйл огт биш. Харин асуудал туршлагагүй гэдгээ мэдсээр байж гэрээ, хэлцэл, тохиролцоо, төлбөрийн нөхцлөө үл тоомсорлоход байдаг.
Үүний улмаас их мөнгөний асуудал нээлттэй үлддэг. Цагаа үнэгүй шахуу зарцуулдаг. Хийсэн ажлынхаа үнэ цэнийг дутуу үнэлүүлдэг. Ажлын цар хүрээ тэлэх тусам үнэгүй ажил нь нэмэгддэг. Дараа нь харилцагчийн буруугаас болсон мэт санагдавч үнэндээ тогтолцоо нь эхнээсээ буруу байсанд байдаг.
Бизнес эрхэлж байгаа л бол дараах бүх зүйлс чиний ажил мэргэжлийн чинь хэсэг юм:
гэрээ хэлцэл
төлбөрийн хуваарь
хамрах хүрээ
өөрчлөлт оруулах журам
харилцааны хил хязгаар
эрсдэлийн удирдлага
Эдгээрийг үл тоомсорловол хамгийн сайн бүтээлч чадвар чинь ч чамайг аварч чадахгүй.
Бодит байдал дээр гэрээ юуг хамгаалдаг вэ?
Нэгэн байгууллагын шинэ чиглэл дээр нь маш амжилттай ажиллаж байлаа гэж бодъё. Уулзалтууд сайхан, баг нь мундаг, төслийн уур амьсгал өөдрөг. Юу ч буруу явах шинжгүй. Гэтэл нэг өдөр очиход тухайн хэлтсийг нь бараг тэр чигт нь цомхотгочихсон, төсөл шууд хаагдсан байж болно.
Ийм нөхцөлд хэн ч чамайг буруутгахгүй. Хэн ч чамд бухимдахгүй. Гэтэл төсөл зогсчихсон. Ажил зогсчихсон. Хариуцсан хүмүүс нь алга болсон. Харин чи хийсэн ажлынхаа төлбөрийг авах ёстой хэвээрээ.
Хэрэв гэрээнд “төслийг энэ шалтгаанаар зогсоосон тохиолдолд ийм төлбөр хийнэ” гэсэн заалт байгаа бол асуудал хурдан шийдэгдэнэ. Хэрэв тэр заалт байхгүй бол маргаан хэдэн сар үргэлжилж, захидал солилцож, олон удаа утасдаж, эцэст нь төлөвлөснөөсөө хамаагүй бага мөнгө авч магадгүй.
Тиймд гэрээ бол зөвхөн муу харилцагчаас хамгаалахад зориулсан хэрэгсэл биш юм. Харицагч сайн байсан ч нөхцөл байдлын өөрчлөлтөөс гэрээ хамгаалдаг.
Зорилго өөрчлөгдвөл төсөл нь шинэ төсөл болсон гэсэн үг
Хамгийн түгээмэл зовлонгийн нэг бол ажлын явц дунд төсөл огт өөр зүйл болоод хувирчихдаг явдал. Эхэндээ нэг зорилготой, тогтсон нэг хүрээнд, нэг төсөвтэй байсан төсөлд шинэ зүйлс нэмэгдэнэ, чиглэл солигдоно, өөрчлөлтүүд орно, байгууллагын дотоод улс төр нөлөөлнө, ажлын хэмжээ өснө.
Ийм үед олон хүн “за яах вэ, харилцаагаа бодоод үргэлжлүүлье” гээд анхны гэрээнийхээ хүрээнд л зүтгээд байдаг. Тэгээд ихэнхдээ шатдаг.
Ийм нөхцөлд хандах зөв хандлага бол:
Анхны тохирсон ажлын хүрээ үндсэндээ өөрчлөгдсөн эсэхийг тодорхой болго.
Өөрчлөгдсөн бол одоогийн гэрээгээ хаа.
Одоог хүртэл хийсэн ажилдаа тоцоо хийж төлбөрөө ав.
Шинэ зорилго, шинэ хүрээ, шинэ хугацаа, шинэ үнээр шинэ гэрээгээ байгуул.
“Өөрчлөлт орсон ч хуучин үнээрээ үргэлжлүүлнэ” гэдэг бол мэргэжлийн хүний үйлдэл биш. Өөрийгөө л үнэгүй ашиглуулах зөвшөөрөл өгч байгаа хэрэг.
“Бидэнд итгэж болно” гэдэг үг бол улаан гэрэл
Гэрээнд ямар нэгэн заалтыг оруулахгүй байхыг хүсээд “бидэнд итгэж болно шүү дээ” гэж хэлдэг тал байдаг. Ялангуяа төлбөрийн нөхцөл, хүлээлгэн өгөх нөхцөл, хариуцлагын заалтууд дээр ийм үг олонтаа сонсогддог.
Энд гол асуудал нь итгэлцэлд биш юм. Асуудал нь бизнесийг аман яриагаар биш, баталгаатай тохиролцоогоор явуулах ёстойд байдаг.
Хуульчдын ярьдаг нэг үг бий. Нөгөө талаа танихгүй бол түүнд итгэхгүй байх нь ажил үүргийнх нь нэг хэсэг. Энэ нь хэн нэгнийг муу хүн гэж бодож байгаадаа биш. Харин өөрийн талын хамгаалалтыг хийх ёстой гэсэн үг.
Чи төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлж л байгаа бол төлнө гэдэгт найдах биш, төлөхийг баталгаажуулах хэрэгтэй.
Хэрэв харилцаа эхлэх мөчид л “энэ заалтыг хасья, итгэлцээд явья” гэж байгаа бол дараа нь илүү том асуудал дээр ч мөн адил дарамт ирэх магадлал байна гэсэн үг. Зарим тохиолдолд ийм харилцагчаас бүр ажил эхлэхээс өмнө татгалзах нь зөв шийдвэр байж болдог.
Ажлын дундуур харилцагч өөр талыг оруулж ирвэл яах вэ?
Чамайг тодорхой асуудал шийдвэрлүүлэхээр хөлсөлсөн байтал төслийн дундуур өөр студи, өөр зөвлөх, эсвэл дотоодоосоо багтаа нэмэлт хүн оруулж ирээд чамтай зэрэгцүүлэн ажиллуулж эхэлбэл нөхцөл байдал эвгүй болдог.
Яагаад гэвэл тэр мөчөөс эхлэн чи зөвхөн өмнөх асуудлаа шийдэхээ больж, харилцагчийн анхаарал, цаг, эрх мэдлийн төлөө өрсөлдөж эхэлдэг. Ийм өөрчлөлт нь анхны тохиролцооны нэг хэсэг биш.
Тиймд дараах зүйлс гэрээнд тусгагдсан байх ёстой. Хэрэв төслийн удирдлагын бүтэц, шийдвэр гаргах эрх, оролцогч талууд огцом өөрчлөгдвөл гэрээг дахин хэлэлцэх, эсвэл шаардлагатай бол харилцааг дуусгах боломжтой байх хэрэгтэй.
Тийм ээ, харилцагчаа халж болно. Тэд чамайг халж чаддаг шиг чи ч бас хамтын ажиллагаагаа зогсоож чаддаг байх ёстой. Гол нь эдгээр нөхцөл нь гэрээнд суусан, шалтгаан нь тодорхой, үйл явц нь зөв байх ёстой.
Хуульч үнэтэй юу, эсвэл хуульчгүй явах нь илүү үнэтэй юу?
Олон хүн хуульчтай ажиллах тухай сонсоод шууд хоёр зүйл хэлдэг.
Хэтэрхий үнэтэй.
Ийм эрт хуульч хэрэгтэй гэж үү?
Эхний асуултын хариулт их энгийн. Сайн хуульч бол зардал биш, хамгаалалт. Заримдаа бүр нэмэлт орлого авчирдаг. Учир нь зөв гэрээ, зөв заалт, зөв хэлэлцээ нь алдах байсан мөнгийг чинь авардаг.
Хэдэн арван сая төгрөгийн эрсдэлийг хэдэн цагийн зөвлөгөөгөөрөө багасгаж чаддаг хүн үнэтэй биш. Харин анхнаасаа хуульч оруулаагүйгээс болж буруу гэрээнд гарын үсэг зурах, хэт өргөн хариуцлага үүрэх, төлбөрийн нөхцөлөө тодорхойгүй орхих, өмчийн эрхээ шууд алдах нь л үнэтэй тусдаг.
Хоёр дахь асуултын хариулт бүр тодорхой. Чи мэргэжлийн хүн болохоор шийдсэн тэр мөчөөс хуульч чамд хэрэгтэй. Ядаж гарын үсэг зурах гэж байгаа гэрээгээ нэг шалгуулах хэмжээний түвшинд хэрэгтэй.
Хуульчтай ажиллахдаа:
үнэ хөлсийг нь урьдчилан асуу
анхны уулзалтаа ашигла
хэд хэдэн хүнтэй ярьж сонголтоо хий
асуултад чинь ойлгомжтой хариулдаг хүнийг сонго
Хуульч сонгох нь өөртөө үйлчилгээ үзүүлэгч сонгож байгаатай адил. Ярилц, харьцуул, хэр итгэлтэй байгаагаа мэд.
Гэрээний хамгийн чухал 6 зарчим
1. Гэрээ хоёр талыг хоёуланг нь хамгаалдаг
Зарим хүмүүс гэрээ хийхээр л харилцаа хүйтэрчих юм шиг боддог. Үнэндээ эсрэгээрээ. Сайн гэрээ нь хоёр талд хоёулаа тайван ажиллах нөхцлийг бүрдүүлдэг. Юу болох, юу болохгүй, ямар үед яах нь тодорхой болохоор эргэлзээ багасна.
Шударга гэрээ яаж бий болдог вэ гэвэл хэлэлцээрээр. Нэг тал нь сохроор зөвшөөрөөд байвал тэнцвэр алдагдана.
2. Ажлыг гэрээгүйгээр хэзээ ч бүү эхэл
Энэ зарчмыг энд дахин давтаж хэлэхээс өөр аргагүй чухал зүйл. Ажил эхэлсний дараа гэрээ хийх гээд оролдвол нэгэнт оройтсон байдаг. Чи эхнээсээ хамгаалалтаа алдсан гэсэн үг.
3. Харилцагчийнхаа хэлсэн нөхцлийг сохроор бүү хүлээж ав
Том компаниас ирсэн гэрээ байлаа гээд автоматаар зөв байна гэсэн үг биш. Заримдаа олон жилийн өмнө бичигдсэн, одоо хэн ч сайн мэдэхгүй, тухайн нөхцөлд огт нийцэхгүй бичиг баримт ирэх нь цөөнгүй. Бүр инээдтэй заалт ч тааралдаж болно.
Тэр гэрээг тухайн компанийн хуульч өөрийн хүссэн, хамгийн ашигтай хувилбараараа бичсэн байх магадлал өндөр. Өөрөөр хэлбэл хэлэлцээ хийхийн өмнөх хүслийн жагсаалт ч байдаг гэсэн үг. Түүнийг тэр чигт нь зөвшөөрнө гэдэг нь чамд тохирохгүй амлалтуудыг чи хүлээж авч байна гэсэн үг.
4. Дараах зүйл дээр бууж хийж болохгүй
Оюуны өмчийн эрх зөвхөн төлбөр бүрэн хийгдсэний дараа шилжинэ
Цуцлалтын заалт байна
Kill fee буюу төсөл дуусахаас өмнө зогсвол төлөх дүн байна
Хариуцлагын хязгаар байна
Хуульчийн зардлын талаар заалт байна
Эдгээр нь хэлэлцээрийн үеэр хамгийн чухал хамгаалалтын багц болдог.
5. Хуульч хуульчтайгаа ярьдаг
Нөгөө тал “манай хуулийн хэлтэс холбогдоно” гэмэгц чи ганцаараа тэдэнтэй ярих хэрэггүй. Хуульч орж ирсэн бол тоглоомын дүрэм өөр болсон гэсэн үг. Чи заримдаа сандарч, ойлгохгүй зүйл дээрээ зөвшөөрчих магадлал өндөр.
Тиймээс нөгөө талын хуульчтай танай талын хуульч ярьдаг байх ёстой. Энэ нь сүрдүүлэг огт биш. Мэргэжлийн түвшингээ тэнцвэржүүлж байгаа хэрэг.
6. Мөнгөний тухай тодорхой, итгэлтэйгээр ярь
Үнэ хэлэх мөч олон хүнд хамгийн эвгүй санагддаг. Гэхдээ чи өөрөө хэлсэн үнэдээ эргэлзсэн өнгөөр яривал харилцагч ч бас эргэлзэнэ. Хэрэв чи тооцоогоо яг мэдэж байвал шууд, тодорхой хэл. Хэрэв одоохондоо мэдэхгүй бол “би шалгаад, тодорхой тоотой буцаж холбогдъё” гэж итгэлтэй хэл.
Эргэлзсэн “ммм”, “за яг одоохондоо”, “магадгүй” гэсэн үгс дандаа хямдрал руу хөтөлдөг.
Ихэнхдээ хүмүүс “хэт өндөр үнэ хэлчихлээ” гэж боддог ч үнэндээ тэр нь өөрийгөө олон жил дутуу үнэлж явсных байдаг. Үнэ цэнээ мэдэрч, зөв үнээ хэлж сурсан хүн тэр дороо л өөр түвшинд очдог.
Оюуны өмчийн эрхийг яаж хамгаалах вэ?
Олон харилцагчийн гэрээнд оюуны өмчийн эрхийн хэсэг хамгийн урт, хамгийн эрсдэлтэй хэсэг нь байдаг. Тэнд “гэрээнд гарын үсэг зурсан даруйд бүх эрх шилжинэ” гэх өнгө аястай заалтууд байж болно. Чи анзааралгүй зөвшөөрвөл төлбөрөө бүрэн аваагүй байж ажлынхаа оюуны эрхийг өгчихсөн байна гэсэн үг.
Үүнийг засах хамгийн энгийн, хамгийн хүчтэй арга бол нэг өгүүлбэр.
Төлбөр бүрэн хийгдсэний дараа эрх шилжинэ.
Ингэснээр ажлын үр дүн чинь төлбөрийн асуудлыг бүрэн шийдэх бодит хөшүүрэг болно. Хэрэв төлбөрөө хийгээгүй байж ажлын үр дүнг ашиглавал нөгөө тал илүү том асуудалд орно.
Энэ заалт нь мөнгөө бүрэн авах хамгийн хүчтэй баталгаануудын нэг юм.
Kill fee гэж юу вэ, яагаад заавал байх ёстой вэ?
Төсөл эхэлснээр чи зөвхөн цагаа зарцуулдаггүй. Мөн боломжоо зарцуулж эхэлдэг. Өөр ажил аваагүй. Нөөцөө түгжсэн. Багаа байршуулсан. Судалгаа, төлөвлөлт, дотоод бэлтгэлээ хийсэн. Тэгэхээр харилцагч ажлын дундаас “больё” гэвэл зөвхөн тэр мөч хүртэл хийсэн ажлын цагаа тооцох нь хангалтгүй байх үе олон.
Иймээс гэрээнд kill fee байдаг. Энэ нь харилцагч үндэслэлгүйгээр төслийг зогсоовол урьдчилгаа дээр нэмээд төлөх дүн юм.
Жишээ нь:
Төсөл 3 үе шаттай
Үе шат бүр 10,000 нэгжийн үнэтэй
Эхний урьдчилгаа орсон
Хоёрдугаар шатны дунд төсөл зогссон
Ийм нөхцөлд хоёрдугаар шатны бүтэн төлбөрийг kill fee хэлбэрээр авах хэлбэр нэлээд түгээмэл. Гол санаа нь шинэ нөхцөл байдал чамайг хоосон хоцроохгүй байх явдал.
Хариуцлагын заалтыг заавал шалга
Гэрээний хамгийн үл анзаарагддаг ч хамгийн аюултай хэсгийн нэг бол хариуцлагын заалт. Зарим гэрээнд чи хийж өгсөн зүйл дээр хэзээ ч алдаа гарахгүй, гуравдагч этгээдийн ямар ч эрх зөрчигдөхгүй, гаднын лицензтэй материалыг ашиглаагүй, нээлттэй эх ашиглаагүй, систем хэзээ ч гацахгүй гэх мэт хэт өргөн амлалт орсон байдаг.
Хэрэв чи үүнийг уншилгүй зөвшөөрчихвөл дараа нь вэб сайтад, программд асуудал гарч компанид хохирол учирсан гэх мэт шалтгаанаар чамаас мөнгө нэхэмжилж болно.
Өөрөөр хэлбэл хариуцлага гэдэг нь “ямар нэг юм болбол хэн төлөх вэ” гэсэн асуултын хариулт юм.
Чи өөрийнхөө хянаж чадах хүрээнээсээ давсан амлалтыг өгөх ёсгүй.
Төлбөр хоцрох асуудалд яаж хандах вэ?
Төлбөр хойшлох нь хэвийн зүйл мэт санагдах ч яг үнэндээ түүнийг гэрээндээ урьдчилж шийдэх ёстой байдаг. Ингэхдээ дараах хэлбэр их үр дүнтэй:
нэхэмжлэлийг бичсэнээс хойш төлөх хугацаа тодорхой байх
хоцорвол бага хэмжээний хүү эсвэл нэмэгдэл тооцох
60, 90, 120 хоног зэрэг босготой байх
хэт удвал гэрээг цуцлагдах боломжтой байх
шаардлагатай бол kill fee, хуульчийн зардлын заалт хэрэгжих
“Төлөх байх” гэж найдахаас илүүтэйгээр “хэрэв төлөхгүй бол дараагийн алхам нь юу вэ” гэдгийг гэрээндээ суулгах хэрэгтэй.
Харилцагчаа халахыг яаж шийдэх вэ?
Харилцагчаа халах нь сэтгэл хөдлөлөөрөө шийдэх асуудал биш. Энэ нь хэдий эвгүй ч мэргэжлийн шийдвэр байдаг.
Хэрэв харилцаа үнэхээр мухардсан бол дараах зарчмаар яв:
Яг ямар заалт, ямар асуудал зөрчигдсөнийг тодорхой болго.
Бичгээр үйлд.
Нөгөө талд нөхцөл байдлыг ойлгомжтой мэдэгд.
Шийдвэрээ сунжруулахгүй, хурдан гарга.
Хэдий бухимдалтай байсан ч хүндэтгэлтэй харьц.
Ихэнх тохиолдолд нөгөө тал эхнээсээ муу санаагүй байдаг. Зүгээр л харилцаа гажсан байдаг. Тиймээс хатуу, гэхдээ цэвэрхэн салж сурах хэрэгтэй.
Харилцаагаа хадгалахыг хүсэж байвал яах вэ?
Заримдаа асуудал гарсан ч харилцагчаа алдахыг хүсэхгүй байх нь элбэг. Хүмүүс нь дажгүй, чадварлаг, зүгээр л дотоод зохион байгуулалт нь муу, гэрээ санхүүгийн процесс нь замбараагүй байх тохиолдол байдаг.
Ийм үед хамгийн түрүүнд ойлгох зүйл бол хуульч оролцлоо гээд харилцаагаа дуусгана гэсэн үг биш. Мэргэжлийн хүмүүс мэргэжлийн асуудлаа тайван ярьж чаддаг. Зарим хэцүү яриаг өөрөө хийхийн оронд хуульчаараа хийлгэх нь харилцаагаа хадгалахад тустай.
Нөгөөтэйгүүр хуульч асуудлыг зохицуулж байх хооронд чи харилцагчтайгаа хүний хувьд холбоогоо хадгалж болно.
Мөн нэг маш чухал зөвлөгөө бий. Харилцаа муудаж эхэлбэл бүхнийг и-мэйлээр шийдэх гэж бүү оролд. Боломжтой бол уулз. Болохгүй бол утсаар ярь. Зарим асуудлын зангилаа ердөө л хоёр тал нэг ширээнд сууж кофе уугаад, үнэндээ хоёулаа нэг л зүйл хүсэж байснаа ойлгох үед тайлагддаг.
Дотоод холбоотонг заавал бий болго
Харилцагч талд чамайг ойлгодог, байгууллагынхаа дотоод процессыг мэддэг, зөв хүнтэй холбогдоход тусалдаг нэг холбоотон байх нь маш чухал. Асуудал гарахад ийм хүн хэнд хандах, юу болж байгааг ойлгох, дотор нь чиний төлөө зөв үг хэлэх чадвартай байдаг.
Заримдаа гэрээнээс ч дутахгүй үнэ цэнтэй зүйл бол ийм дотоод холбоотон байдаг.
Мэдээж гол хамгаалалт бол гэрээ хэвээрээ. Гэхдээ байгууллагын дотор “эдэнд төлөх ёстой” гэж хэлж чадах нэг хүнтэй байх нь маш хэрэгтэй.
Хүлээн авах шалгуур буюу acceptance criteria яагаад чухал вэ?
Ажил хүлээлгэн өгөхөд “таалагдсан эсэх” биш, “урьдчилан тохирсон шалгуурыг хангаж байна уу” гэдэг нь чухал. Тиймээс deliverable буюу үр дүн бүрийг хэзээ, хэрхэн хүлээн авахыг гэрээнд тусгасан байх хэрэгтэй.
Ихэвчлэн зөв хэлбэр нь ийм байдаг:
харилцагч тодорхой тооны хоногийн дотор хүлээн авах эсэхээ мэдэгдэнэ
татгалзвал бичгээр, шалтгаанаа мэдэгдэнэ
тэр хугацаанд хариу өгөхгүй бол автоматаар хүлээн авсанд тооцно
Энэ нь төслийг хязгааргүй сунжрах, “дараа эргээд хэлье” гэсэн байдалд орохоос хамгаална.
Нөгөө талаар чи өөрөө ч бусдаас муу ажил хүлээж авах ёсгүй. Хэрэв туслан гүйцэтгэгч, хамтрагч, эсвэл өөр нийлүүлэгч тохирсон түвшинд ажлаа хийгээгүй бол асуудлыг маш тодорхой, бичгээр тайлбарлаж, засах боломж байвал өгч, боломжгүй бол татгалзах шалтгаанаа тодорхой болгох хэрэгтэй.
Мөнгөний тухай ярихаас бүү эмээ
Бүтээлч хүмүүст нэг том асуудал байдаг нь мөнгөний тухай ярихаас санаа зовдог явдал. Яагаад гэвэл тэд өөрсдийгөө “бүтээл л хийдэг хүмүүс” гэж бодоод мөнгө асуухдаа эвгүйцдэг. Гэтэл харилцагч мөнгөөр асуудлаа шийдүүлэх гэж л ирсэн.
Тиймээс үнэ өртгийг дараах байдлаар авч үз:
энэ бол эвгүй яриа биш
энэ бол төслийн бодит нөхцөлийн нэг хэсэг
үнэ бол чиний туршлага, цаг, бодол, эрсдэл, хариуцлагын нийлбэр
итгэлгүй өнгө аяс үнэ унагадаг
Үнэ хэлэх чадвар бол авьяас биш. Дадал.
Бүтээлч хүмүүс бодсоноосоо илүү эрх мэдэлтэй
Олон дизайнер, бүтээгч, зөвлөхүүд өөрсдийгөө хэлцлийн сул тал гэж боддог. Харилцагч бол том компани, илүү мөнгөтэй, илүү олон хуульчтай, дотоод процесс нь хүчтэй болохоор бүх эрх нь тэнд байгаа мэт санадаг.
Гэхдээ үнэнийг хэлэхэд чиний гарт зохих хүч бий.
Чиний ур чадвар хэрэгтэй учраас тэд чамайг сонгосон.
Чиний гаргаж буй шийдэл тэдэнд үнэ цэнтэй.
Чи зөвшөөрөхгүй бол зарим нөхцөл хэрэгжихгүй.
Чи ажлыг эхлэхээс өмнө нөхцөлөө тогтоох боломжтой.
Чи ажлаа ямар нөхцөлд шилжүүлэхээ шийдэж чадна.
Чи хүндэтгэлгүй харилцааг орхиж чадна.
Эрх мэдэл гэдэг бол чанга ярихыг хэлэхгүй. Тодорхой байхыг хэлнэ. Айхгүйгээр асуухыг хэлнэ. Хамгаалалтаа урьдчилж хийхийг хэлнэ.
Ялах гурван алхамт стратеги
Энэ бүхнийг цөөн өгүүлбэрт багтаавал дараах гурван алхам гарна.
Ажил эхлэхээс өмнө гэрээгээ хий
Харилцагч талд дотоод холбоотноо бий болго
Сайн зөвлөхүүд, ялангуяа сайн хуульчтай ажилла
Эдгээр гурвыг алхмыг хийдэг болчихвол бүтээлч ажлаа илүү тайван, илүү ашигтай хийж явж чадна.
Сүүлийн санаа
Гэрээ, төлбөр, хууль, хариуцлага, цуцлалт гэх мэт яриа нь өнгө, фонт, зохиомж, код, концепц гэдэг шиг сэтгэл хөдөлгөм биш санагдаж болно. Гэхдээ эдгээрийг ойлгодог болмогц жинхэнэ дуртай ажлаа хийх цаг хугацаа тань уртасдаг.
Учир нь чи байнга л мөнгөө нэхэж гүйхгүй. Байнгын маргаан дунд амьдрахгүй. Өөрийнхөө үнэ цэнийг тайлбарлаж ядрахгүй. Хэн нэгний эмх замбараагүй байдлыг өөрийнхөө зардлаар даахгүй.
Бүтээлч салбарын хүн байна гэдэг өөрийгөө золиослоно гэсэн үг биш. Мэргэжлийн хүн байна гэдэг нь ур чадвараа бизнестэйгээ хамт авч явна гэсэн үг.
Тэгэхээр дараагийн удаа хэн нэгэн:
захиалчихаад аваагүй болохоор төлөхгүй гэвэл
өөрчлөгдчихлөө, гэхдээ хуучин үнээрээ үргэлжлүүлье гэвэл
итгэлцээд явъя, гэрээ хэрэггүй гэвэл
дараа шилжүүлчихнэ ээ гэж сунжруулбал
сэтгэл хөдлөлөөр биш, мэргэжлийн байр сууринаас хариул.
Товчоор:
Хийлгэсэн бол Төл.
Энэ нийтлэлийг Mike Monteiro: F*ck You, Pay Me видеоноос санаа авч, хиймэл оюуны тусламжтайгаар бэлтгэв.