Монголын хөдөлмөрийн зах зээл боломжийн мэт. ЭЗ өсөж, нэг хүнд ногдох ДНБ нэмэгдэн, улс дундаас дээш орлоготой орны ангилалд шилжсэн. Ажилгүйдлийн түвшин ч олон улсын дунджаас өндөр биш. Гэвч эдгээр үзүүлэлтийн цаана төвөгтэй бодит байдал бий.
Монголын өсөлт удаан хугацаанд уул уурхайн салбарт төвлөрч ирсэн. Харин бусад салбар, тухайлбал хөдөө аж ахуй, боловсруулах үйлдвэрлэл, үйлчилгээний салбарын боломж бүрэн нээгдэж чадсангүй. Үүний үр дүнд бүтээмжийн өсөлт жигд тархаагүй, чанартай ажлын байр хангалттай олноор бий болоогүй, албан бус хөдөлмөр эрхлэлт өндөр хэвээр үлдсэн.
Олон Улсын Хөдөлмөрийн Байгууллагын БНХАУ, Монгол Улсыг хариуцсан товчооны захирал Ли Чан Хи (Lee Chang-Hee) энэ нөхцөл байдлыг нэг гол санаагаар тайлбарлаж байна. Монголд тулгамдсан асуудал нь зөвхөн хэдэн ажлын байр нэмэх тухай биш. Харин илүү бүтээмжтэй, илүү тогтвортой, илүү хамгаалагдсан, илүү хүсэмжит ажлын байр бий болгох тухай юм.
Монголын эдийн засаг өссөн ч хөдөлмөрийн зах зээл яагаад асуудал ихтэй байна вэ?
Сүүлийн хорь гаруй жилд Монгол асар их өөрчлөгдсөн. Нэг үе эдийн засгийн шилжилтийн хүндрэлийг туулж байсан улс өнөөдөр харьцангуй тогтвортой өсөлттэй, бүс нутагтаа анхаарал татах зах зээл болжээ. Энэ бол яах аргагүй том ахиц.
Гэхдээ эдийн засгийн өсөлт бүх хүнд адил тэгш өгөөж өгдөггүй. Ялангуяа өсөлт цөөн салбарт төвлөрөх үед хөдөлмөрийн зах зээлд зөрчил их үүсдэг. Монголын хувьд уул уурхайн өсөлт нийт эдийн засгийг чирж ирсэн ч уг өсөлт өргөн хүрээний ажлын байр бий болгосон гэж хэлэхэд хэцүү. Уул уурхай өндөр орлого, өндөр хөрөнгө оруулалт татдаг ч олон хүнийг шууд ажиллуулдаг салбар биш.
Иймээс улсын хэмжээнд өсөлт гарч байгаа мөртлөө иргэдийн өдөр тутмын хөдөлмөрийн амьдралд тэр өсөлт хангалттай мэдрэгдэхгүй байх тохиолдол бий. Энэ зөрүүг ойлгохгүйгээр хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудлыг шийдэхэд хэцүү.
Монголын хөдөлмөрийн бүтээмж яагаад чухал асуудал вэ?
Хөдөлмөрийн бүтээмж гэдэг нь нэг ажиллагч тодорхой хугацаанд хэр хэмжээний үнэ цэн бүтээж байгааг илэрхийлдэг. Энэ нь зүгээр нэг эдийн засгийн нэр томьёо биш. Бүтээмж өндөр байх тусам байгууллага өндөр цалин өгөх боломжтой, илүү сайн орчин бүрдүүлэх чадвартай, урт хугацаанд тогтвортой ажиллах магадлалтай болдог.
Монголд уул уурхайн салбарын нөлөөгөөр бүтээмжийн зарим үзүүлэлт өссөн ч нийт дүнгээрээ дэлхийн дунджаас доогуур хэвээр байна. Энэ нь нэг чухал зүйлийг хэлж өгч байгаа юм. Уул уурхайгаас бусад салбарт бүтээмжийг сайжруулах том орон зай байсаар байна гэсэн үг.
Хэрэв бүтээмж бага хэвээр байвал дараах сөрөг мөчлөг үүсдэг.
Аж ахуйн нэгжийн орлого хязгаарлагдана
Цалин нэмэх боломж багасна
Ажлын байрны орчин муу хэвээр үлдэнэ
Залуус тухайн салбарт ажиллах сонирхолгүй болно
Чадвартай ажилтан тогтохгүй
Үйлдвэрлэл, үйлчилгээний чанар өсөхгүй
Өрсөлдөх чадвар дахин суларна
Өөрөөр хэлбэл, бага бүтээмж нь зөвхөн өнөөдрийн асуудал биш. Энэ нь ирээдүйн өсөлтийг ч боомилдог.
Хөдөлмөрийн бүтээмжийн үндсэн ойлголтын талаар Олон Улсын Хөдөлмөрийн Байгууллага болон Дэлхийн Банк-ны тайлангууд өргөн мэдээлэл өгдөг. Эдгээр судалгаанд бүтээмжийг зөвхөн техник технологиос бус, удирдлага, ур чадвар, ажлын орчин, хөдөлмөрийн харилцаа, албан ёсны байдал зэрэг олон хүчин зүйл тодорхойлдог гэж үздэг.
Албан бус хөдөлмөр эрхлэлт Монголын хамгийн том эмзэг цэгүүдийн нэг
Монголын хөдөлмөрийн зах зээлийн хамгийн том сорилтын нэг бол албан бус хөдөлмөр эрхлэлт өндөр байгаа явдал. Нийт ажиллагчдын бараг тал орчим нь хууль эрх зүйн бүрэн хамгаалалтгүй, нийгмийн даатгалд бүрэн хамрагдаагүй, хөдөлмөрийн баталгаагүй орчинд ажиллаж байна гэсэн дүр зураг гарч ирдэг.
Албан бус эдийн засагт ажиллаж байгаа хүмүүсийг заримдаа зөвхөн орлогын хувьд эмзэг гэж ойлгодог. Гэтэл асуудал үүгээр дуусахгүй. Албан бус байдал нь:
нийгмийн даатгалын хамрагдалтыг сулруулна
тэтгэвэр, эрүүл мэнд, ослын хамгаалалтыг багасгана
ажлын байрны аюулгүй байдлыг дордуулна
сургалт, ур чадвар ахиулах боломжийг хязгаарлана
ажил олгогчийг урт хугацааны хөрөнгө оруулалт хийх сонирхолгүй болгоно
улмаар бүтээмжийг бага түвшинд түгжиж орхино
Энэ бол зөвхөн Монголд тохиолдож буй зүйл биш. Дэлхийн хэмжээнд ч албан бус эдийн засаг асар өргөн хүрээтэй. Гэхдээ Монголын онцлог нь албан бус байдал бага бүтээмжтэй хүчтэй уялдаж байгаа явдал. Өөрөөр хэлбэл, энэ үзэгдэл зөвхөн хамгаалалтын асуудал биш, эдийн засгийн өрсөлдөх чадварын асуудал юм.
Ажилгүйдлийн тоо бага мэт боловч бодит хомсдол илүү өргөн хүрээтэй
Албан ёсны ажилгүйдлийн түвшин дангаараа хөдөлмөрийн зах зээлийн бүх дүр зургийг өгдөггүй. Тоонд ордоггүй хэд хэдэн бүлэг бий.
Ажил хайхаа больсон хүмүүс
Илүү сайн ажил хүсэж байгаа ч олдохгүй тул одоогийн чанаргүй ажлаа аргацааж хийж буй хүмүүс
Бүтэн цагаар ажиллах хүсэлтэй ч зөвхөн хэсэгчилсэн цагаар ажиллаж байгаа хүмүүс
Мэргэжил, ур чадварт нь таарах ажил олдохгүй яваа хүмүүс
Ийм хүмүүсийг зөвхөн “ажилтай” гэж ангилаад өнгөрөхөд хөдөлмөрийн зах зээлийн бодит хомсдол нуугдчихдаг. Тиймээс ажилгүйдлийн тоог ганцааранг нь харах бус, ажил эрхлэлтийн чанар, ажлын цагийн хүрэлцээ, орлогын тогтвортой байдал, хамгаалалтын түвшинг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай.
Энэ өнцгөөс харахад Монголын хөдөлмөрийн зах зээлд “ажил байна уу, үгүй юу” гэсэн асуултаас илүү “ямар ажил байна вэ” гэсэн асуулт чухал болж ирж байна.
Нээлттэй ажлын байр байхад яагаад хүмүүс олдохгүй байна вэ?
Монголд нэг талаас ажил хайж буй олон хүн байна. Нөгөө талаас ажил олгогчид нээлттэй ажлын байраа нөхөж чадахгүй байна. Энэ бол эрэлт, нийлүүлэлтийн үл нийцэл.
Ийм зөрүү гарах хэд хэдэн шалтгаан бий.
1. Ур чадварын зөрүү
Сургууль, сургалтын байгууллагаас бэлтгэж буй чадвар хөдөлмөрийн зах зээлд яг хэрэгтэй чадвартай нийцэхгүй байх тохиолдол бий. Ялангуяа дижитал ур чадвар, ногоон шилжилттэй холбоотой шинэ чадварууд улам чухал болж байна.
2. Ажлын байрны чанар муу
Зарим ажлын байр онолын хувьд байгаа ч бодит байдал дээр цалин бага, орчин таагүй, карьерын боломж сул байдаг. Ийм нөхцөлд ажиллах сонирхол буурна.
3. Байршлын зөрүү
Ажил байгаа газар нь хүнгүй, хүн байгаа газар нь тохирох ажилгүй байх асуудал олон улсад түгээмэл. Монгол шиг газарзүйн хувьд өргөн уудам улсад энэ зөрүү илүү мэдрэгдэж болно.
4. Шилжилтийн бэрхшээл
Сургууль төгсөөд шууд ажилд орох, эсвэл нэг салбараас нөгөөд шилжих үе шатанд дэмжлэг сул байвал олон хүн зах зээлээс түр шахагдана.
Иймээс ажил олгогч “хүн олдохгүй байна” гэж, ажил хайгч “ажил алга” гэж зэрэг хэлж болох нөхцөл үүсдэг.
Залуучуудын асуудал бол ирээдүйн хөдөлмөрийн зах зээлийн дохио
Хөдөлмөрийн зах зээлийн хамгийн эмзэг дохионы нэг нь залуучуудын нөхцөл байдаг. Ажилгүйдэл, ур чадварын зөрүү, итгэл алдалт хамгийн түрүүнд энэ бүлэг дээр илэрдэг.
Монголд тодорхой хэсэг залуус ажилгүй байгаагаас гадна сургуульд суралцахгүй, мэргэжлийн сургалтад хамрагдахгүй, хөдөлмөр эрхлэхгүй байгаа нь ноцтой анхаарах үзүүлэлт юм. Олон улсад ийм бүлгийг NEET гэж ангилдаг. Энэ нь “боловсрол, ажил, сургалт гурваас гадна үлдсэн” гэсэн утгатай ойлголт.
Ийм байдал удаан үргэлжилбэл дараах эрсдэлүүд нэмэгдэнэ.
ур чадвар хоцрогдоно
ажлын дадал төлөвшихгүй
өөртөө итгэх итгэл буурна
ирээдүйн орлогын боломж хязгаарлагдана
нийгмийн эмзэг байдал гүнзгийрнэ
Тиймээс залуучуудын хөдөлмөр эрхлэлтийг зөвхөн халамжийн асуудал мэт харах нь өрөөсгөл. Энэ бол ирээдүйн бүтээмж, татварын суурь, нийгмийн тогтвортой байдлын асуудал юм.
Боловсрол ба хөдөлмөрийн зах зээлийн уялдаа яагаад ганцхан сургалтын асуудал биш вэ?
Ур чадварын зөрүүний тухай ярихаар ихэнхдээ анхаарал шууд боловсролын систем рүү чиглэдэг. Мэдээж энэ чухал. Гэхдээ асуудлыг зөвхөн “сургууль буруу мэргэжил бэлтгээд байна” гэж тайлбарлах нь хангалтгүй.
Учир нь олон тохиолдолд ажлын байр өөрөө хангалттай татах хүчгүй байдаг. Хэрэв салбарын ажлын орчин хоцрогдсон, зохион байгуулалт сул, цалин бага, хөгжих боломж муу бол залуус тэр салбарыг сонгохгүй. Энэ үед боловсролын байгууллага хэдий сайн хүн бэлтгэсэн ч тухайн салбар руу очих урсгал сул байна.
Өөрөөр хэлбэл, хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт нь өөрөө чанартай байх ёстой. Эрэлт муу байхад зөвхөн нийлүүлэлтийг зассанаар асуудал бүрэн шийдэгдэхгүй.
Ноос, ноолуурын салбарын жишээ: Ажлын орчны шинэчлэлгүйгээр залуус тогтохгүй
Монголд боловсруулах үйлдвэрлэлийн салбарын бэлгэдэл болсон нэг том чиглэл бол ноос, ноолуур. Энэ салбар нь нэмүү өртөг шингээх, дотоодын үйлдвэрлэлийг өсгөх, экспортын бүтэц төрөлжүүлэх өндөр боломжтой. Гэсэн ч ажлын байрны орчин, үйлдвэрийн зохион байгуулалт, эргономик, бүтээмжийн түвшин хангалтгүй бол залуусыг татахад амаргүй.
Эндээс нэг чухал сургамж гарч ирнэ. Залуус ажил хийхээс татгалзаад байгаа хэрэг биш. Харин тухайн ажлын орчин хүний эрүүл мэнд, тав тух, нэр хүнд, ирээдүйн боломжид нийцэхгүй бол сонирхохгүй байна.
Тиймээс үйлдвэрлэлийн салбарт дараах чиглэлээр тасралтгүй сайжруулалт хэрэгтэй.
ажлын байрны эргономик
ажлын урсгалын зохион байгуулалт
аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн стандарт
сургалт, дадлагажуулалтын тогтолцоо
гүйцэтгэлд суурилсан урамшуулал
ажилтны санал, дуу хоолойг тусгах менежмент
Ийм сайжруулалт зөвхөн ажилчдад ашигтай биш. Үйлдвэрлэлийн алдаа багасна, бүтээмж өснө, ажилтны урсгал буурна, улмаар бизнесийн ашигт ажиллагаа ч сайжирна.
Сайн ажлын байр бүтээмжийг өсгөдөг үү, эсвэл өндөр бүтээмж сайн ажлын байрыг бий болгодог уу?
Энэ хоёр асуулт үнэндээ салангид биш. Сайн ажлын байр ба өндөр бүтээмж хоёр бие биеэ дэмждэг.
Хэрэв компани бүтээмжээ сайжруулбал илүү өндөр цалин, илүү сайн орчин, илүү тогтвортой хөдөлмөрийн харилцаа санал болгох боломжтой болно. Харин ажилтнууд аюулгүй, шударга, сэтгэл хангалуун орчинд ажиллавал гүйцэтгэл, тогтвор суурьшил, санаачилга нь дээшилнэ.
Энэ бол сөрөг биш, эерэг мөчлөг юм.
өндөр бүтээмж илүү өндөр орлого авчирна
илүү өндөр орлого илүү сайн цалин, орчин бүрдүүлнэ
сайн орчин чадварлаг хүмүүсийг татна
чадварлаг, тогтвортой баг бүтээмжийг улам ахиулна
Япон, Өмнөд Солонгос, БНХАУ зэрэг орнууд өөр өөр цаг үед үндэсний хэмжээнд бүтээмжийн хөдөлгөөн өрнүүлж, ажлын байрны зохион байгуулалт, үйлдвэрийн орчин, удирдлагын соёл, ур чадварын тогтолцоонд том өөрчлөлт хийсэн байдаг. Энэ туршлагаас харахад бүтээмжийн өсөлт нь зөвхөн машин механизм нэмж авах тухай биш. Хүмүүс ажилдаа бахархах боломжтой орчин бүрдүүлэх тухай юм.
Гэрээт болон платформд суурилсан ажил нэмэгдэх үед ямар бодлого хэрэгтэй вэ?
Дэлхий даяар хөдөлмөрийн шинэ хэлбэр хурдацтай гарч ирж байна. Хүргэлтийн үйлчилгээ, аппликэйшнээр дамжуулан ажил олдог үйлчилгээ, богино хугацааны гэрээт ажил, олон захиалагчтай зэрэг ажиллах хэлбэр зэрэг нь үүний жишээ. Зарим улсад энэ төрлийн ажил нь хөдөлмөрийн зах зээлийн томоохон хэсгийг бүрдүүлэх болжээ.
Монголд энэ чиг хандлага бусад том зах зээл шиг түвшинд хүрээгүй байж болох ч цаашид улам нэмэгдэх нь тодорхой. Тиймээс урьдчилан бодлогоо бэлдэх хэрэгтэй.
Платформд суурилсан ажилтай холбоотой гол асуултууд нь:
ажилтны статусыг яаж тодорхойлох вэ
нийгмийн даатгалын шимтгэлийг хэн хариуцах вэ
олон платформ, олон ажил олгогчтой хүн ямар хамгаалалттай байх вэ
ажлын ачаалал, үнэлгээ, орлогыг удирдаж буй алгоритмд ямар хяналт тавих вэ
компанийн уян хатан байдал болон ажилтны эрхийн тэнцвэрийг яаж хангах вэ
Зарим оронд хүргэлтийн ажилтны маршрутыг, амралтын хуваарийг, захиалгын эрэмбийг, орлогын боломжийг хүний менежер биш алгоритм шийдэж эхэлсэн. Ийм үед хөдөлмөрийн хяналт, ил тод байдал, шударга байдлын шинэ шалгуур шаардлагатай болдог.
Европын Холбоо, мөн Зүүн Азийн зарим орон платформын хөдөлмөртэй холбоотой зохицуулалтыг туршиж эхэлсэн нь анхаарал татдаг. Монголд ч энэ асуудлыг оройтохоос нь өмнө хэлэлцэж эхлэх шаардлагатай.
Гэрээт эдийн засагт оролцож буй хүмүүсийн хувьд хамгийн том асуулт бол хамгаалалт
Платформын болон түр хугацааны ажил зарим хүнд нэмэлт орлого болдог. Харин заримынх нь хувьд үндсэн ганц орлого нь болдог. Энэ ялгаа бодлогод маш чухал.
Хэрэв хүн бүтэн цагийн үндсэн ажилтайгаа хавсарч нэмэлт орлого олж байвал эрсдэл нь нэг түвшинд байна. Харин тухайн хүний бүх амьжиргаа хэд хэдэн богино хугацааны гэрээт ажлаас хамаарч байвал нийгмийн хамгааллын асуудал маш эмзэг болно.
Тиймээс цаашид дараах шийдлүүдийг бодох шаардлага гарна.
зөөврийн нийгмийн хамгааллын тогтолцоо
олон эх үүсвэртэй орлоготой хүмүүст тохирсон шимтгэлийн загвар
ажлын цаг, орлогын хэлбэлзэлтэй уялдсан хамгаалалт
платформ компаниудын үүрэг хариуцлагын тодорхой тогтолцоо
Эдгээрийг нэг дор төгс шийдэх боломжгүй. Туршиж, сайжруулж, суралцаж явах хэрэгтэй. Гэхдээ хэлэлцүүлгийг эхлүүлэхгүй бол шинэ хөдөлмөрийн хэлбэрүүд хуучин хамгаалалтын системийн гадна үлдэнэ.
Ажлын байрны чанар бол ур чадварын бодлогын суурь
Монголд ур чадварын бодлого ярьж байгаа бол ажлын байрны чанарын бодлоготой хамт явах ёстой. Яагаад гэвэл хүмүүс сайн ажлын байр руу очихын тулд суралцдаг, ур чадвараа хөгжүүлдэг, шинэ салбар руу шилждэг.
Харин ажлын байр чанаргүй бол сургалтын систем дангаараа үр дүнгүй болно. Төгсөгчид мэргэжлээрээ ажиллахгүй, гадагшаа чиглэх, эсвэл өөр салбар руу урсах эрсдэл нэмэгдэнэ.
Иймээс бодлого дараах гурван түвшинд зэрэг явах ёстой.
Бизнесийн түвшинд бүтээмж, менежмент, ажлын орчны шинэчлэл
Салбарын түвшинд ур чадварын хэрэгцээ, стандарт, хамтын зохицуулалт
Үндэсний түвшинд боловсрол, хөдөлмөр эрхлэлт, нийгмийн хамгааллын нэгдсэн бодлого
Хамтын ажиллагаагүйгээр энэ асуудлыг шийдэх боломжгүй
Хөдөлмөрийн зах зээл бол ганц яам, ганц сургууль, ганц компанийн асуудал биш. Ялангуяа бүтээмж, ажлын байрны чанар, ур чадварын уялдаа, нийгмийн хамгаалал зэрэг сэдэв дээр гурван талт хамтын ажиллагаа зайлшгүй хэрэгтэй.
Энд дараах талуудын үүрэг онцгой.
төрийн байгууллагууд
ажил олгогчдын байгууллагууд
үйлдвэрчний эвлэлүүд
сургалт, боловсролын байгууллагууд
олон улсын түнш байгууллагууд
Ажил олгогчдын холбоо, худалдаа аж үйлдвэрийн танхим зэрэг байгууллагууд гишүүн компаниудад бүтээмжийн саад болж буй асуудлыг системтэйгээр шийдэхэд чухал үүрэгтэй. Үйлдвэрчний эвлэлүүд ч адилхан ач холбогдолтой. Учир нь сайн ажлын нөхцөл, шударга цалин, аюулгүй орчин, тогтвортой хөдөлмөрийн харилцаа нь өөрөө бүтээмжийн суурь байдаг.
Хөдөлмөрийн харилцаанд зөрчил бус, хамтын ашиг сонирхлын цэгийг олж харвал илүү үр дүнтэй. Сайн нөхцөл хүсдэг ажилчин, өрсөлдөх чадвар хүсдэг бизнес хоёрын зорилго эцсийн дүндээ нэг цэгт огтлолцдог.
Ногоон ур чадвар ба дижитал ур чадвар Монголын дараагийн боломж
Ирээдүйн хөдөлмөрийн зах зээлийг өнгөрсөн зууны ур чадвараар тэтгэх боломжгүй. Ногоон шилжилт, дижитал шилжилт хоёр шинэ ажлын байрны гол хөдөлгөгч хүч болж байна.
Ногоон эдийн засаг гэдэг нь зөвхөн байгаль хамгааллын уриа биш. Энэ нь эрчим хүчний хэмнэлт, сэргээгдэх эх үүсвэр, хог хаягдлын менежмент, тойрог эдийн засаг, тогтвортой үйлдвэрлэл, нөөцийн үр ашиг зэрэг олон шинэ зах зээл, шинэ мэргэжлийг хамарсан ойлголт.
Дэлхийн хэмжээнд тогтвортой эрчим хүч, тойрог эдийн засаг, ногоон үйлдвэрлэл рүү шилжих явц асар олон шинэ ажлын байр бий болгох боломжтой гэж үзэж байна. Гэхдээ энэ боломж автоматаар бодит ажил болчихгүй. Хүмүүсийг бэлтгэхгүй бол боломж нь хоосон тоо хэвээр үлдэнэ.
Иймээс бүх шатны мэргэжлийн болон техникийн боловсролд дараах чиглэлийг түлхүү тусгах шаардлагатай.
дижитал суурь чадвар
өгөгдөлтэй ажиллах чадвар
тоног төхөөрөмжийн шинэ технологитой ажиллах чадвар
эрчим хүч, нөөцийн үр ашигтай ажиллагааны ойлголт
байгальд ээлтэй үйлдвэрлэл, үйлчилгээний дадал
тасралтгүй суралцах хандлага
Энэ чиглэлийн бодлого боловсруулахдаа НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөр, ЭЗХАХБ зэрэг байгууллагын судалгаа, олон улсын сайн туршлагыг ашиглах боломжтой.
Ногоон ажлын байр бодит болохын тулд хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй
Ногоон ажлын байр гэдэг ойлголт сайхан сонсогддог. Гэхдээ зөвхөн бодлогын баримт бичиг дээр бичээд орхивол ажил хэрэг болохгүй. Сургалтын хөтөлбөр шинэчлэх, багш нарыг чадавхжуулах, аж ахуйн нэгжүүдэд шилжилтийн зардлыг давах дэмжлэг үзүүлэх, стандарт тогтоох, үнэлгээний тогтолцоо бий болгох зэрэг бодит хөрөнгө оруулалт шаардлагатай.
Монголын хувьд ногоон ажлын байрны бодлого боловсруулах нь зөвхөн уур амьсгалын зорилт биелүүлэх тухай биш. Энэ нь эдийн засгаа төрөлжүүлэх, шинэ ур чадвар бүхий ажлын байр бий болгох, олон улсын нийлүүлэлтийн сүлжээнд илүү өндөр шаардлага хангасан байдлаар нэгдэх боломж юм.
Монголд яг одоо юу хамгийн түрүүнд хийх хэрэгтэй вэ?
Хэрэв Монголын хөдөлмөрийн зах зээлийн өнөөгийн дүр зургийг нэгтгэвэл дараах хэдэн чиглэл хамгийн түрүүнд анхаарал татна.
1. Албан бус хөдөлмөр эрхлэлтийг бууруулах
Хөдөлмөрийн харилцааг албан ёсны болгох, нийгмийн даатгалын хамрагдалтыг өргөжүүлэх, жижиг бизнесүүдэд албажихад нь дэмжлэг үзүүлэх бодлого хэрэгтэй.
2. Бүтээмжийг салбар бүрт өсгөх
Ялангуяа уул уурхайгаас бусад салбар, боловсруулах үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, хөдөө аж ахуйн нэмүү өртгийн сүлжээнд бүтээмжийн бодит хөтөлбөр хэрэгтэй.
3. Ажлын байрны чанарыг сайжруулах
Цалин, аюулгүй байдал, эргономик, удирдлага, карьерын боломж, тогтвортой байдал гэсэн цогц ойлголтоор хандах ёстой.
4. Залуучуудын шилжилтийг дэмжих
Сургуулиас ажил руу шилжих тогтолцоо, дадлага, мэргэжлийн чиг баримжаа, анхны ажлын байрны хөтөлбөрүүд чухал.
5. Ур чадварын бодлогыг ирээдүйтэй уялдуулах
Ногоон ур чадвар, дижитал ур чадварыг бүх шатны сургалт, мэргэжлийн боловсрол, ажлын байрны сургалтад шингээх шаардлагатай.
6. Платформ болон гэрээт ажлын шинэ хэлбэрт бэлтгэх
Шинэ хөдөлмөрийн хэлбэрийн эрх зүйн зохицуулалт, нийгмийн хамгааллын загварыг эртнээс хэлэлцэх хэрэгтэй.
Дүгнэлт гол санаа: Монголд илүү олон биш, илүү сайн ажлын байр хэрэгтэй
Хөдөлмөрийн зах зээлийн тухай ярихад анхаарал ихэвчлэн ажлын байрны тоон дээр төвлөрдөг. Гэхдээ Монголын өнөөгийн нөхцөлд асуудлын гол нь зөвхөн тоо биш. Чанар юм.
Албан бус, бага бүтээмжтэй, тогтворгүй, хамгаалалт муутай ажлын байр олноороо байлаа гээд эдийн засгийн өсөлт тогтвортой, хүртээмжтэй болохгүй. Харин бүтээмжтэй, хамгаалагдсан, ур чадвар хөгжүүлэх боломжтой, хүний хувьд ажиллахад үнэ цэнтэй ажлын байр бий болбол эдийн засгийн өсөлт илүү бодит үр өгөөжтэй болно.
Монголд боломж бий. Уул уурхайгаас олсон өсөлтийн суурь бий. Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, ногоон эдийн засаг, дижитал шилжилтийн шинэ боломжууд ч байна. Харин энэ боломжийг бодит үр дүн болгохын тулд хөдөлмөрийн зах зээлийг илүү гүнзгий харах хэрэгтэй.
Товчхондоо, Монголын дараагийн ахиц дараах томъёонд оршиж байна.
албажилт + бүтээмж + сайн ажлын нөхцөл + зөв ур чадвар + хамтын ажиллагаа = илүү өрсөлдөх чадвартай, илүү хүртээмжтэй эдийн засаг
Энэ тэгшитгэл амар биш. Гэхдээ яг энэ чиглэл рүү хөдөлж чадвал Монголын хөдөлмөрийн зах зээл тоон өсөлтөөс чанарын өсөлт рүү шилжинэ. Тэр үед өсөлт зөвхөн статистик дээр биш, хүмүүсийн ажил, орлого, амьдралын чанарт бодитоор мэдрэгдэж эхэлнэ.
Энэ нийтлэлийг хиймэл оюуны тусламжтайгаар Чан Хи Ли: Монголд албан бус ажлын байрны эзлэх хувь маш өндөр байгаа нь бүтээмжид нөлөөлж байна видеог хураангуйлан бэлтгэв. Нийтлэлийг редакторлоогүй болно.